ژورنال تبليغات

نوشته: بهروز حيدری
كارشناس ارشد كتابداری و اطلاع‌رسانی، دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقيقات
منبع اصلی نوشته: سايت IranDoc

جامعهِ امروزی به طور روز-افزون از جنبه‌های آموزش، ارتباطات، اطلاعات، اقتصاد، و بازار و جز آن به اينترنت وابسته شده است. شايد بتوان اينترنت را شاهرگ اصلی ارتباطی فرهنگ‌ها و انتقال اطلاعات عنوان كرد. همچنين، ماهواره‌ها، شبكه‌های فيبر نوری، و شبكه‌های بی‌سيم مهم‌ترين ابزار برای ايجاد دهكدهِ جهانی و ملت‌های بدون مرز هستند، حال آن كه طی بيست سال اخير و با پيشرفت فناوری، شاهد ارتباط افراد عادی در نقاط مختلف دنيا از طريق شبكه‌ها بوده و هستيم.

امروزه، كتاب‌های الكترونيكی به واقعيت پيوسته‌اند و به طور حتم بخشی از آينده منابع كتابخانه‌ای را تشكيل می‌دهند. كتاب الكترونيكی به خودی خود و در شكل ظاهری، وسيله‌ای كوچك و قابل حمل برای نگه‌داری و نمايش اطلاعات است. اما امروزه، كتاب‌های الكترونيكی چنان امكاناتی را در اختيار كاربر می‌گذارند كه ديگر نمی‌توان آنها را فقط «كتاب‌هايی نوظهور» دانست، بلكه اين كتاب‌ها به عنوان فناوری آموزشی نيز بسيار مفيد هستند.

چه در كلاس‌های درس و چه در مطالعات فردی، كتاب يا ديگر منابع اطلاعاتی همواره مورد نياز بوده و هستند، اما منابع چاپی را نمی‌توان هميشه و در هر شرايطی به ميزان مورد نياز تهيه كرد. با استفاده از كتاب‌های الكترونيكی، نه تنها می‌توان بخشی از متن مورد نظر خود را برای استفاده‌‌های بعدی ذخيره كرد، بلكه می‌توان به روشهای الكترونيكی و بسيار سريع، در تمام متن به جستجوی مطالب مورد نظر خود پرداخت. اين فرمت می‌تواند، هنگامی كه يك طرح پژوهشی و تحقيقی با منابع متعدد در دست اجراست، با صرفه‌جويی بسيار زياد در زمان، به طور كامل آشكار شود.
كتاب‌های الكترونيكی ويژگی‌هايی دارند كه با استفاده از آن‌ها، نه تنها در وقت و زمان صرفه‌جويی می‌شود، بلكه باعث شكوفايی خلاقيت‌های كاربر يا خواننده نيز می‌شود. به طور نمونه می‌توان اندازه و نوع قلم و رنگ را در بخش‌های مورد نظر تغيير داد. همچنين، بسياری از كتاب‌های الكترونيكی به ابزارهايی مجهز شده‌اند كه به كاربران امكان می‌دهند كه زير پاراگراف‌های مورد نظر خود خط بكشند و يا نكاتی را در حاشيه متن اصلی يادداشت كنند.

اين ابزار برای محقق يا دانشجويی كه قصد دارد بدون از ميان بردن يك نسخه چاپی كتاب، مطالب اصلی و كليدی آن را بيرون بكشد جالب است. به علاوه می‌توان صفحات مورد نظر را در كتاب‌های الكترونيكی به سادگی و مثلاً با فشار يك كليد برای مراجعات بعدی نشانه‌گذاری كرد. از دهه 1950 تا امروز، كتابخانه‌ها بيشتر از هر زمان ديگری در طی تاريخ خود، دستخوش تغييرات سريع و عميق شده‌اند. البته اين تغيير به علت كاربرد كامپيوتر و فناوری‌های مخابراتی پيش آمده است. فناوری كليه فعاليتهای ما را در زمينه نگه‌داری ركوردها بهبود بخشيده و در ترويج اشتراك منابع بين كتابخانه‌ها بسيار موفق بوده است. كتابخانه بدون ديوار هم اكنون واقعيت پيدا كرده، زيرا بسياری از افراد، اكنون می‌توانند به فهرست‌هايی دست يابند كه نمايشگر منابع موجود در يك همايش كتابخانه‌ای است و حتی در پاره‌ای موارد می‌توانند از راه دور به نام خود از كتابخانه‌های ديگر كتاب دريافت كنند، يا فتوكپی مورد نياز خود را درخواست نمايند. كتابخانه‌ها از جهت در اختيار قرار دادن پايگاه داده‌های الكترونيكی به صورت سی. دی. رام، يا تسهيل در دستيابی شبكه‌ای به منابعی كه موجوديت فيزيكی در كتابخانه‌ ندارند، بسيار مفيد بوده‌اند.

در دو دهه قبل نظريه «جامعه بدون كاغذ» توسط "ويلفرد لنكستر" در كنفرانسی در فنلاند مطرح شد، جامعه‌ای كه در آن نظام‌های ارتباطی عمدتاً بدون استفاده از كاغذ و
مبتنی بر شبكه، و دارای بسياری از ويژگی‌های شبكه اينترنت امروزی بود. اين طرح متعاقباً در كتاب‌های مربوط به نقش كتابخانه و كتابدار در عصر الكترونيك بسط داده‌
شد. عده‌ای اين طرح انتقال از دوره ارتباط " كاغذی" به دوره " الكترونيكی" را بسيار مطلوب تلقی می‌‌كردند.

اگر چه فناوری فوايدی برای كتابخانه‌ها در بر داشته، منطقی است كه تصور كنيم زيان‌هايی نيز به بار آورده است. متأسفانه بيشتر كتابداران
ظاهراً مسحور فناوری كامپيوتر شده‌اند و به جای آنكه كامپيوتر را وسيله‌ای برای رسيدن به اهداف دلخواه خود بدانند، آن را هدف تلقی می‌كنند. متأسفانه اغلب
كتابداران ظاهراً بر اين باورند كه دسترسی به كامپيوتر به معنای دسترسی بهتر نيز هست. اين امر ضرورتاً صحيح نيست. كاربران خدمات اطلاع‌رسانی واقعاً خواهان دسترسی
به بهترين اطلاعات هستند. آن‌ها خواستار ابزار و افرادی هستند كه قادر باشند گندم را از كاه جدا كنند، يعنی خواستار كيفيت‌اند، نه كميت. كتابداران، فناوری را باشكوه
می‌پندارند. بعضی از آن‌ها عقيده‌ دارند مسير فناوری باعث بهبود سيمای كتابداران، موقعيت آن‌ها و احتمالاً حتی حقوق آن‌ها می‌گردد. اما نه تنها شواهد چندانی در اين
موارد وجود ندارد، بلكه در واقع فناوری ممكن است اين حرفه را بسيار به خطر اندازد. شايد منفی‌ترين نتيجه فناوری در عصر حاضر، روند انسان‌زدايی آن باشد.