ژورنال تبليغات

نوشته: بهروز حيدری
كارشناس ارشد كتابداری و اطلاع‌رسانی، دانشگاه آزاد اسلامی- واحد علوم و تحقيقات
منبع اصلی نوشته: سايت IranDoc

مسائل حق‌ مؤلف كتاب‌های الكترونيكی، شيوه‌های فروش و محدوديت‌های دسترسی به كامپيوتر و خط اينترنت از مهم‌ترين موانع بر سر راه توسعه اين صنعت در حال رشد به شمار می‌آيند. تعيين سياست‌گذاری و خطِ ‌مشی راهبردی از سوی دست‌اندركاران نشر كتاب برای استانداردسازی و آماده‌سازی نشر كتاب در محيط وب، بيش از جنبه‌های فنی و محتوايی انتشارات الكترونيكی اهميت دارد. نشر كتاب در محيط وب، با محدوديتها و موانع حقوقی، اقتصادی، فرهنگی، و فناورانه نيز مواجه است، و مهم‌ترين آنها عبارت‌اند از:

1. دسترسی به خط اينترنت و كامپيوتر.
يكی از محدوديتهايی كه خوانندگان برای دسترسی به كتابهای الكترونيكی در وب با آن مواجه هستند، دسترسی به خط اينترنت و به‌ويژه كامپيوتر است. در واقع بسياری از خوانندگان به‌ويژه در كشورهای در حال رشد دارای امكانات فوق نيستند و همين امر سبب شده است تا ناشران كتابهای الكترونيكی، بخش عظيمی از خوانندگان بالقوه خود را از دست بدهند. با اين وجود در طی سالهای اخير، كاهش روزافزون قيمت كامپيوتر و هزينه اتصال به اينترنت، روزنه‌های اميدی را به روی ناشران كتابهای الكترونيكی گشوده است.

2. حق‌مؤلف و كتابهای الكترونيكی.
مسائل مربوط به حق مؤلف كتابهای الكترونيكی حتی از كتابهای چاپی چه برای ناشران و چه برای نويسندگان، بسيار پيچيده‌تر و مشكل‌سازتر است. استفاده غيرمجاز از كتابهای الكترونيكی و سهولت كم و زياد كردن تمام يا بخشی از آنها، ناشران و نويسندگان را با مشكلاتی مواجه ساخته است. در واقع ذخيره، تكثير، تغيير، و ارسال الكترونيكی متون و تصاوير كتابهای الكترونيكی در بسياری موارد به سادگی صورت می‌گيرد. حتی در كشورهای پيشتاز در نشر الكترونيكی هنوز موضوع حق مؤلف كتابهای الكترونيكی حل نشده است و ناشران و نويسندگان با ديده ترديد به اين موضوع می‌نگرند. موضوع حق مؤلف و مالكيت معنوی نشر كتاب در محيط وب را می‌توان يكی از مهم‌ترين چالشها و موانع بر سر راه انتشار اين گونه آثار در قالب الكترونيكی به شمار آورد، زيرا كه از جنبه‌های فناورانه، نشر الكترونيكی پيچيده‌تر است و نياز به سياست‌گذاری كلان در سطوح ملی و يا بين‌المللی دارد.

3. چگونگی فروش كتابهای الكترونيكی.
اين سؤال مطرح است كه چگونه می‌توان كتابهای الكترونيكی را از طريق وب به فروش رساند. نحوه پرداخت هزينه كتاب توسط خوانندگان، ارائه " كلمه عبور" برای مشاهده كتاب و حفظ مالكيت آن، و استفاده از كارتهای اعتباری برای پرداخت هزينه كتاب از جمله مشكلات به شمار می‌آيند.

4. مشكلات مربوط به خواندن كتابهای الكترونيكی در محيط وب.
خواندن متن كتاب بر روی صفحه نمايش كامپيوتر نسبت به رسانه‌های چاپی دشوارتر است. تجربه ثابت كرده است كه چشم انسان هنگام خواندن بر روی صفحه كامپيوتر زودتر از رسانه‌های چاپی خسته می‌شود و خواننده نمی‌تواند نظير كتابهای چاپی تمركز لازم را داشته باشد. پايين و بالا بردن صفحه نمايش كامپيوتر نيز برای دنبال كردن متن كتاب نسبت به ورق زدن يك صفحه از كتاب چاپی مشكل‌تر است و چشم انسان در بسياری از موارد مطالب را گم می‌كند. علاوه براين، نمی‌توان كتاب الكترونيكی در محيط وب را در هر وضعيتی مطالعه كرد.

5. مشكلات استناد به كتابهای الكترونيكی.
ماهيت ناپايدار محيط وب همواره مشكلاتی را برای محققان به منظور استناد پايدار به منابع اطلاعاتی الكترونيكی در اين محيط به وجود آورده است. امروزه، بسياری از افراد، اينترنت را كتابخانه مجازی به شمار می‌آورند كه امكان دسترسی به طيف وسيعی از منابع و پايگاههای اطلاعاتی را در زمينه‌های مختلف می‌دهد. حال سؤال اين است كه آيا نظير " كتابخانه‌های حقيقی"، منابع موجود در اين محيط همواره قابل دسترس هستند و بدون تغيير باقی می‌مانند. به تعبير ديگر آيا به منابعی كه ديروز در اين محيط الكترونيكی استناد كرده‌ايم، فردا نيز می‌توان دسترسی پيدا كرد. مهم‌ترين مشكلاتِ ناشی از استناد به كتابهای الكترونيكی عبارت‌اند از: ناپديد شدن و يا ازميان رفتن اطلاعات در اينترنت، تغيير محتوای اطلاعات در اينترنت، و تغيير نشانی دسترسی به منابع در اينترنت. بروز چنين مشكلاتی باعث شده است تا برخی محققان برای استفاده و استناد، نه تنها به كتابهای الكترونيكی، بلكه به ديگر منابع اطلاعاتی در وب نيز به ديده‌ ترديد بنگرند.

6. نبود فهرستگان كتابهای الكترونيكی.
خوانندگان از طريق فهرستها يا فهرستگانهای ملی و بين‌المللی می‌توانند از كتابهای چاپی منتشر شده آگاهی حاصل كنند، حال آنكه يك فهرست يا فهرستگان ملی و بين‌المللی مختص كتابهای الكترونيكی در محيط وب وجود ندارد و آنچه قابل دسترسی است بيشتر مربوط به يك ناشر يا سايتی خاص است.

7. مسائل معنوی مربوط به نشر كتاب در قالب الكترونيكی.
شايد شما هم زمزمه‌های نابودی كتابهای چاپی در آينده و جايگزينی كتابهای الكترونيكی در كتابخانه‌ها را شنيده باشيد و يا در برخی منابع خوانده باشيد. امروزه، بسياری از صاحب‌نظران نشر كتاب بر اين باورند كه هيچ رسانه‌ای نمی‌تواند جايگزين كتابهای چاپی شود. نشر به صورت الكترونيكی برخی لذتها و جنبه‌های معنوی استفاده كردن و خواندن كتابهای چاپی را از ميان می‌برد. لذت ورق زدن صفحات كتابهای چاپی، مطالعه كتاب هنگام خواب يا در هر حالتی كه خواننده احساس آرامش و راحتی كند، بردن كتاب با خود به مدرسه، سفر، و يا محل كار و خواندن آن در هر زمانی كه به آن احتياج است، هديه دادن و گرفتن كتاب، جمع‌آوری كتابهای هنری و چيدن آنها در قفسه كتابخانه شخصی به عنوان يك اثر ارزشمند و به ياد ماندنی، همه و همه از طريق"نشر الكترونيكی" يك اثر از ميان خواهند رفت. انسان ممكن است با يك كتاب چاپی انس بگيرد و بارها آن را بخواند و از تماس با آن لذت ببرد و يا در حاشيه آن مطالبی بنويسد و يادداشت كند كه در جهان الكترونيكی امكان‌پذير نيست. همچنين، بسياری از افراد علاقه دارند به كتاب‌فروشيها بروند و در ميان قفسه‌های كتاب به مرور عناوين دلخواه بپردازد و آنها را ورق بزنند. حال آنكه دنيای ديجيتال، جهانی خشن، ناپايدار و شايد هم بتوان گفت «بی‌وفا» است. ما هر لحظه می‌توانيم كتاب مورد علاقه خود را از قفسه كتابخانه شخصی برداريم و آن را مطالعه كنيم، اما اگر دسترسی ما به خط اينترنت و كامپيوتر محدود شود، نخواهيم توانست كتاب الكترونيكی مورد علاقه خود را مشاهده كنيم. مطرح شدن چنين مواردی، مربوط به طرف تاريك عصر ديجيتال و نشر اينترنتی است.
در ايران ممكن است به دليل عدم محبوبيت اينترنت به اندازه لازم از نشريات الكترونيكی استقبال نشود. بهترين نقطه شروعِ بهره‌مندی از اين فناوری در ايران اين است كه برای شروع بايد نشر الكترونيك را به صورت دانشگاهی بررسی و تدريس كرد و بايد تبليغات و اهميت آن به صاحبان صنعت نشان داده شود. شركتهای انتشاراتی نيز بايد با توجه به گروه سنی و علايق مخاطبان، تبليغات و تعرفه‌های متفاوتی برای نسخه‌های الكترونيكی و نسخه‌های چاپی خود برگزينند، تا با استفاده از هر دو نشر به سوددهی برسند. با شروع اين كار همه در اين چرخه راضی خواهند شد. نويسنده چون مطلب خود را راحت‌تر و با هزينه بهتر به فروش می‌رساند، خواننده چون مطلب را سريع‌تر دريافت می‌كند، ناشر چون هزينه كمتری برای نشر الكترونيك متقبل می‌شود، و صاحبان صنعت چون با تبليغات مناسب كالای خود را به مشتريان نشان داده و مشتريان و سود بيشتری جذب می‌كنند.